Photo by KlausNahr“Als iemand aan alle vereisten voldoet om te worden toegelaten, wat moeten wij dan nog doen? Wij kunnen niet aan iemands oren zien of hij dan toch een risico vormt,” reageert de Universiteit Twente in het ND. Het bestuur van de TU Eindhoven, dat overigens geregeld overleg pleegt met de AIVD, noemt het “een onwenselijke belemmering” als kennis niet meer kan worden doorgegeven via colleges en publicaties (oftewel, als men geen wetenschap kan bedrijven).

Hoewel het AIVD-rapport melding maakt van bijvoorbeeld nucleaire technologie die men niet in buitenlandse handen wil hebben, is “economische veiligheid” de hoofdmoot: hoogwaardige technologie moet niet gelekt worden naar (met name) China, maar ingezet worden “ten bate van de Nederlandse economie.” Het gaat dan onder andere over technologie voor duurzame energie.

De bruggen overleven de wedstrijd niet; de sterkte wordt gemeten door ze net zolang aan de onderkant te verzwaren tot ze knappen.

De openingsspeech wordt woensdag verzorgd door Bert Monna van SystematIC Design, een bedrijf dat elektronische chips ontwerpt. Monna: “Gelukkig lukt het de TU Delft om steeds weer ruime hoeveelheden goede en gemotiveerde ingenieurs op te leiden. Wij nemen dan ook regelmatig afgestudeerden van de TU aan. Maar het vak waarin een Delftse ingenieur is afgestudeerd, leert hij of zij pas echt in de praktijk. Pas na een aantal jaren werkervaring blijkt er dan soms een mismatch te zijn tussen de ideeën van de nog verse ingenieur en het bedrijf/bedrijfsleven. Juist daarbij zou een Career Center een nuttige functie kunnen vervullen.”
 
Feedback
Het Student Career Centre van de TU Delft biedt studenten de gelegenheid om zich uitgebreid te informeren en na te denken over hun (toekomstige) keuzes en gedrag in hun opleiding en op de arbeidsmarkt.

“De ene student is het meest gebaat bij voorlichtingsactiviteiten rond opleidingen, arbeidsmarkt en de vaardigheden die er daar van hen verwacht worden; de ander wil meer leren over processen achter keuzes en hoe zichzelf te presenteren en weer een andere groep is op zoek naar meer individuele feedback op persoonlijke keuzes en verwachtingen”, zegt Caroline Scheepmaker, hoofd van het Student Career Centre.  “Inmiddels hebben we in het Career Centre meer dan honderd loopbaangesprekken, twaalf volle workshops, en acht goed bezochte loopbaanlunches achter de rug”, vervolgt Scheepmaker

De studentenbonden sloegen afgelopen jaar al alarm over de stijgende studentenaantallen en overvollege zalen. De Vereniging Beter Onderwijs Nederland van filosoof Ad Verbrugge heeft in het Het Parool echter positief gereageerd op het plan om meer videocolleges aan te bieden.

Duurzame uitzendkrachten
Oprichters Alexander van Nauta Lemke en Lourens Meijer van GreenBlue exploiteerden al een uitzendbureau voor universitaire en HBO-studenten. Ze merkten dat veel klanten die duurzaamheid centraal stellen in hun eigen bedrijf, ook interesse hebben in duurzame leveranciers. Het nieuwe uitzendbureau, GreenBlue, zal daarom – als eerste uitzendbureau in Nederland – geheel CO2-neutraal opereren. Van Nauta Lemke: “Dat betekent onder meer dat we nauwelijks papier gebruiken, dat we compenseren voor ons eigen stroomverbruik voor computers en verlichting en dat we gaan compenseren voor de reiskilometers van de uitzendkrachten”. GreenBlue laat door het bedrijf de ClimateNeutralGroup precies uitrekenen wat het aan CO2 uitstoot en compenseert dat door te investeren in compensatieprojecten zoals het aanleggen van bos. Maar het bedrijf gaat een stap verder door een vast bedrag per gewerkt uur te investeren in de ontwikkeling van duurzame energietechnologie. Meijer: “Dat is nu nog een symbolisch bedrag, maar als wij groeien, groeit ook het bedrag dat we investeren.”

Energietechnologie
Meijer en Van Nauta Lemke wilden meer doen dan alleen maar opruimen. Meijer: “We willen ook een bijdrage leveren aan het duurzaam verlagen van de uitstoot van CO2. Daarom hebben we ervoor gekozen te investeren in de technologie die dat mogelijk maakt”. Van Nauta Lemke en Meijer studeren aan de Technische Universiteit Delft. Samenwerken met de TU Delft lag voor de hand, niet alleen vanwege de nabijheid, maar vooral omdat energie er een groot onderzoeksgebied is. Er werken meer dan 700 onderzoekers aan energietechnologie. Het geld dat GreenBlue maandelijks zal overmaken naar de TU Delft komt terecht bij het Delft Energy Initiative, een initiatief om het onderzoek en onderwijs op het gebied van energie te stimuleren en zichtbaar te maken. Professor Tim van der Hagen, voorzitter van het Delft Energy Initiative: “Ik vind het mooi om te zien dat jonge bedrijven het grote belang inzien van investeren in de energietechnologie die we nodig hebben om onze energievoorziening in de toekomst duurzaam te maken en betrouwbaar en betaalbaar te houden.”

In Groningen behield Student en Stad één zetel. Student058, de nieuwe lijst in Leeuwarden, wist geen zetel te bemachtigen.Lijsttrekker Michel Hania: “Helaas, we hebben onze doelgroep blijkbaar niet weten te bereiken of aan te spreken. Ik wil iedereen hartelijk bedanken die hier keihard aan mee heeft gewerkt. Verder natuurlijk in het bijzonder de mensen die op ons gestemd hebben, bedankt, we hebben iets moois neergezet.”

De partij haalde tijdens de campagne landelijke bekendheid met haar verkiezingsposter waarop de lijsttrekker naakt werd afgebeeld. Verder kreeg zij veel aandacht met haar partijlied wat zij samen met lijstduwster Anneke Douma opnamen. “Blijkbaar was dit niet voldoende om de aandacht van de student vast te houden tot in het stemhokje. Het was in ieder geval een mooie en leerzame tijd”, aldus Sten Pijloo, nummer twee op de lijst.

Studenten-initiatief
Studenten Mijnbouwkunde van de TU Delft stonden mede aan de wieg van deze boring. Bij het lustrum van hun studievereniging in 2007, begonnen ze met een project met als doel de TU Delft van aardwarmte te voorzien door een geothermische proefopstelling in de TU-wijk. Inmiddels is hun Delfts Aardwarmte Project (DAP) de spil in een kennisnetwerk op het gebied van aardwarmte.

De studenten ondersteunden Ammerlaan bij de voorbereiding van de boring. Chris den Boer, secretaris van DAP: ‘Dit is ook ‘onze’ eerste boring. Het is fantastisch om met de kennis uit je studie de tuinders te wijzen op mogelijke kansen om te innoveren en de omgeving van de TU Delft duurzamer te maken. De afgelopen jaren hebben we heel veel kennis vergaard, maar nu kunnen we zelf metingen gaan doen en volgen we het boorproces op de voet. De boring is voor ons een spannend onderwerp voor verder onderzoek en onderwijs op dit terrein.’

Zwerfafval

De ontwerpwedstrijd was uitgeschreven om een oplossing te vinden voor het zwerfafval dat nu ontstaat bij het ophalen van afval. “Omdat in de binnenstad te weinig ruimte is voor de standaard afvalcontainers moeten bewoners en de meeste bedrijven hun afval nog steeds aanbieden in gewone afvalzakken”, schrijft de gemeente in een persbericht. “Deze vuilniszakken worden nogal eens vernield door katten en meeuwen, waardoor het afval op straat terechtkomt.”

Jury: Praktisch en mooi

Tsjeggai en Stolte lossen het katten- en meeuwenprobleem niet op met hun design-vuilniszakken, maar de jury is erg te spreken over de combinatie van praktische toepasbaarheid en mooi design. Komt bij dat de zakken kunstenaars aan kunnen zetten “‘om elk jaar een nieuw design te ontwerpen”. De jury meent dat huisvuil zo een eigen gezicht krijgt en wordt verheven tot cultureel fenomeen.  Of en wanneer de designzakken in de winkels komen te liggen, is nog niet duidelijk.

Geen papierprijs

De gemeente hoopte via de ontwerpwedstrijd ook een oplossing te vinden voor rondvliegend oud papier. In het centrum zijn geen papiercontainers en oud papier wordt in zakjes, tasjes, bundels of dozen aan straat gezet. De jury vond geen van de inzendingen goed genoeg voor de prijs en kende daarom geen prijs toe.

Veel ziekenhuisingrepen vinden tegenwoordig plaats via zogenoemde minimaal invasieve chirurgie (MIC), ook wel kijkoperaties genoemd. Dat levert aantoonbaar medische voordelen op voor de patiënt. ‘Maar kijkoperaties vragen wél hele andere vaardigheden van een chirurg. Door de complexiteit van de technologie kan de patiënt schade oplopen. Daar moeten ziekenhuizen meer aandacht aan besteden’, stelt gynaecoloog prof.dr. Frank Willem Jansen in zijn intreerede als hoogleraar aan de TU Delft en het LUMC.

Skillslab
Jansen pleit voor extra veiligheidsmaatregelen in de operatiekamer. Daarnaast moeten chirurgen eerst in een skillslab (vergelijkbaar met een vluchtsimulator) oefenen en een examen afleggen voordat ze de kijkoperaties, onder leiding van een mentor, op een patiënt toe mogen passen. Dit gebeurt al in het LUMC.
‘De Inspectie voor de Gezondheidszorg heeft al in 2007 gewezen op de risico’s van MIC en de beroepsgroepen hebben deze boodschap gelukkig opgepakt. Toch blijft er reden tot zorg, vooral omdat er al weer nieuwe innovaties op de stoep staan, zoals robotchirurgie en single incision laparoscopic surgery.’

Commercieel gedreven
‘De introductie van dit soort nieuwe technologie vindt in ziekenhuizen veelal plaats zonder kritische klinische evaluatie. Dit wordt mede veroorzaakt door een aanpak die technisch en commercieel gedreven is. Onderschat ook niet de druk van sommige patiënten om in aanmerking te komen voor nieuwe technologie.’
‘We zullen daarom, net als bij nieuwe geneesmiddelen, criteria voor de introductie van nieuwe technologie moeten formuleren, voordat ze in de praktijk mag worden ingezet. Tevens moeten geavanceerde MIC-ingrepen in Nederland worden gecentraliseerd en geaccrediteerd.’

Door een nauwere samenwerking tussen clinici en technici, denkt Jansen een betere balans te creëren. ‘Wij zullen dit doen dit onder de paraplu van Medical Delta, het samenwerkingsverband tussen UMC’s in Leiden en Rotterdam, de universiteiten in Leiden, Rotterdam en de TU Delft. Medici en technici zouden moeten streven naar een veiligere en meer kritische introductie van nieuwe, geavanceerde technologie in de chirurgie. Dat doen we onder meer door elkaars ‘taal’ beter te leren. Dat leidt er wellicht toe dat we straks met recht kunnen vragen ‘of er een ingenieur in de zaal is’, wanneer wij dokters onze patiënten blootstellen aan geavanceerde technologie.’

Als alle vergunningen tijdig afgegeven worden, zal in januari 2010 met de boring begonnen worden. Op basis van voorstudies verwacht Ammerlaan op zo’n 2000 meter diepte een waterhoudende laag te vinden met een temperatuur van circa 70 graden Celsius. Ammerlaan hoopt voldoende aardwarmte te kunnen oppompen om zichzelf en de omliggende bedrijven duurzaam te verwarmen.  Leon Ammerlaan verwacht met aardwarmte voor een lange termijn op stabiele en acceptabele energiekosten uit te komen. “Dat is belangrijk, want energie is één van de belangrijkste kostenposten van ons bedrijf. Daarnaast wordt dankzij aardwarmte ons bedrijf CO2 neutraal. Wij voldoen daarmee aan de toenemende vraag van onze afnemers naar duurzame producten.”

Niet alleen maakt Ammerlaan gebruik van de opsporingsvergunning van de TU Delft, ook in de voorbereidingen is hij geholpen door studenten van het Delft Aardwarmte Project (DAP). Dit project is in 2007 opgericht met als doel de TU Delft van duurzame warmte te voorzien door het realiseren van een geothermische proefopstelling in de TU-wijk. Inmiddels heeft het initiatief zich uitgebreid en zetten de studenten zich in voor een verantwoorde ontwikkeling van aardwarmte in de regio.  Douglas Gilding van DAP reageert enthousiast op de beslissing van Ammerlaan: “Het is fantastisch om met de kennis uit je studie de tuinders te wijzen op mogelijke kansen om te innoveren en de omgeving van de TU Delft duurzamer te maken.”

Het aardwarmteonderzoek maakt deel uit van een groot aantal onderzoeksprogramma’s op het gebied van duurzame energie, waar zo’n 700 mensen bij betrokken zijn. Daarnaast hoopt de universiteit dat een boring op of nabij de campus het op termijn ook mogelijk maakt om de campus duurzaam te verwarmen. Daarmee draagt het bij aan de ambitie van de universiteit om een klimaatneutrale campus te ontwikkelen.

De finaleplaats van Plakkies heeft Arnoud, student Luchtvaart- en Ruimtevaarttechniek, blij verrast: “De kracht van Plakkies zit voor een groot deel in de authenticiteit. Het is een slipper uit Zuid-Afrika, de teksten op de doos zijn Afrikaans, de reclames draaien om fabrieksmedewerker Terence, de posters zijn in Afrikaanse stijl. Het plaatje klopt. We zijn daarbij enorm geholpen door een groep professionele partijen die ons belangeloos hebben ondersteund. Een marketingbudget hadden we nauwelijks, maar samen met onder andere PR bureau SpicePR, de reclamebureau’s FHVBBDO en Etcetera en de communicatieafdeling van de TU Delft hebben we een geweldige synergie en dynamiek gecreëerd. Ik vind het geweldig dat dit erkenning krijgt met deze finaleplaats.”

In de fabriek  in Zuid-Afrika werken intussen 70 mensen. Zij onderhouden elk zo’n tien mensen, dus een totaal van 700 mensen. Daarnaast verschaft Plakkies werkgelegenheid aan omringende bedrijven, bijvoorbeeld de leveranciers van het leer en de schoenendozen. Volgend jaar wil Plakkies het concept internationaal uitrollen, eerst in Zuid-Afrika en België.

Rutger de Graaf analyseerde drie mogelijke innovaties op het gebied van watermanagement die steden kunnen helpen om minder kwetsbaar te worden. Ten eerste is dat het gebruik van stedelijk water als energieleverancier. Uitgangspunt was daarbij dat oppervlaktewateren zeer geschikt zijn als zonnecollector. Voor een toekomstige wijk in Heerhugowaard is dit idee verder uitgewerkt en getoetst voor ongeveer 2800 woningen. In de zomermaanden onttrekken pompen warmte aan het oppervlaktewater en slaan dit op in de bodem. In de winter kan deze warmte worden gebruikt voor verwarming van woningen en andere gebouwen.De resultaten van De Graaf geven aan dat de CO2-uitstoot afneemt met 60 procent ten opzichte van een conventioneel systeem met CV-ketels. Met een terugverdientijd van tien jaar is het systeem bovendien economisch rendabel.

Voor dezelfde wijk in Heerhugowaard is ook de haalbaarheid van een volledig zelfvoorzienend watersysteem onderzocht (inclusief drinkwater). Dit is de tweede mogelijke innovatie die De Graaf onder de loep nam. Het blijkt technisch haalbaar om drinkwater te produceren uit lokaal oppervlaktewater maar een volledig zelfvoorzienend systeem blijkt niet te realiseren. Toch zou de jaarlijkse aanvoer die van buiten de wijk moet komen minder dan vijf procent bedragen. De te verwachten kosten zijn wel aanzienlijk hoger dan bij conventionele watervoorziening.

De Graaf heeft tevens gekeken naar het gebruik van regenwater om de drinkwatervraag te reduceren. De reductie in watervraag kan, als alle woningen van regenwatertanks worden voorzien, volgens hem oplopen tot 27 procent. De besparing in kosten is beperkt, namelijk 118 euro per jaar per huishouden.

Het derde innovatieve concept is het gebruik van stedelijk oppervlaktewater als bouwomgeving. In stedelijke gebieden neemt oppervlaktewater steeds meer ruimte in. Door de aanleg van grote percentages oppervlaktewater in nieuwbouwwijken, komt de gebiedsexploitatie onder druk te staan. Drijvend bouwen of ‘bouwen boven water’ biedt hier volgens De Graaf een oplossing. Tegelijk is drijvende bebouwing een flexibele methode die kansen biedt om wensen van bewoners te honoreren. Drijvende steden zijn volgens De Graaf over honderd jaar net zo gewoon als auto’s nu.

Afvalwater wordt doorgaans gezien als een gevaarlijk restproduct dat wordt opgevangen in buizen en goten, aflopend naar ‘de afvalwaterput’. Deze put is de laatste decennia dan ook verbonden met steeds betere zuiveringstechnologieën voor het verwijderen van de kwalijke bestanddelen. “Maar goed beschouwd is afvalwater een mengstroom met waardevolle grondstoffen uit de voorafgaande economische en/of huishoudelijke activiteit”, stelt Van Lier in zijn intreerede.

Afvalwaterzuiveringen zullen daarom op termijn veranderen in opwerkinstallaties die waterstromen produceren voor hergebruik. Het resultaat is het sluiten van proceswater-kringlopen in de industrie, het terugwinnen van meststoffen, vooral fosfaten, uit huishoudelijk water en het omzetten van organische vervuiling in bruikbare energie. Dit is volgens Van Lier een geheel nieuwe drijfveer die kan leiden tot het toepassen van de juiste, nieuwe opwerktechnologieën, vooral ook in gebieden waar afvalwaterzuivering nog wordt gezien als een ‘Westerse luxe’.

Van Lier: “Neem huishoudelijk afvalwater in de Derde Wereld. Als je uitgaat van 50 procent terugwinning van de chemische energie, bedraagt het potentiële vermogen dat je kunt opwekken uit menselijke uitwerpselen 200 Wh per persoon per dag. In de slums van Afrika is dat de hele avond verlichting.” In droge gebieden kan een gedecentraliseerde rioolwaterzuiveringsinstallatie ook grote waarde hebben voor landbouwirrigatie. “Een stad met 1 miljoen inwoners die een gemiddelde waterconsumptie hebben van 100 liter per dag, kan in principe 1500 tot 2000 hectare landbouwgrond bemesten en irrigeren. Op die manier worden voedingsstoffen uit het afvalwater nuttig gebruikt en fungeert de landbouwgrond ook nog eens als zandfilter om het water na te zuiveren”, aldus Van Lier. ”Natuurlijk zijn er nog een heleboel hordes te nemen, voor het zover is. Maar bedenk dat de huidige situatie er toe heeft geleid dat er wereldwijd tien miljoen hectare landbouwgrond wordt geïrrigeerd met niet of nauwelijks gezuiverd afvalwater. Meer dan tien procent van de wereldbevolking eet producten die met afvalwater zijn geïrrigeerd!”

Photo by Vinnl

De iGEM is een jaarlijkse wedstrijd voor studenten die zich bezighouden met synthetische biologie. De deelnemers werken aan een onderzoeksproject, waarin een bacterie zodanig wordt gemodificeerd dat hij een bepaalde functie kan vervullen. Deelnememers ontvingen in de zomer een kit biologische componenten.

De Groningse studenten namen deel met een E. coli bacterie die ze zo hadden omgebouwd dat hij arseen, zink en koper uit verontreinigd water kan verwijderen. De bacterie neemt de metalen op uit het water en produceert tegelijk gas in zijn cel waardoor hij gaat drijven en gemakkelijk kan worden verwijderd.

Het team bestond uit elf studenten uit verschillende studierichtingen (biologie, scheikunde, natuurkunde, informatica, psychologie, biomedische technologie).

Naast Groningen deed ook de TU Delft mee aan IGEM met een prijs voor Best Information Processing Project als resultaat. Het team uit Amsterdam trok zich voortijdig terug.

Ook is er een publieksprijs van 7.500 euro in de wacht te slepen. De ontwerpen verschillen van een instrument dat oogoperaties vergemakkelijkt tot een elektrische racemotor of een onbemand onderwatervoertuig.

De samenwerking betekent ook meer uitwisseling van staf en studenten tussen beide universiteiten. Volgens prof. Theo Toonen, decaan van de faculteit techniek, bestuur en management van de TU Delft, is de samenwerking dan ook interessant voor studenten. Niet in de laatste plaats door de sterke verwevenheid van de Japanse universiteit met het bedrijfsleven. Toonen: “Vrijwel elke onderzoeker bij Keio University werkt in of heeft verbindingen met het bedrijfsleven. Dat is interessant voor onze onderzoekers, maar zeker ook voor de studenten die we uitwisselen.” Sinds september studeren drie Japanse uitwisselingsstudenten in Delft en drie Delftenaren bij Keio. Zij merken nu al dat ze daar een inkijk in bedrijven krijgen die anders heel moeilijk of niet bereikbaar waren geweest.

De brandweer wist de brand te blussen met water uit de vijver bij het paviljoen. Het pand is voornamelijk aan de buitenkant beschadigd, binnen is er alleen rookschade. De brandweer weet nog niet wat de oorzaak is van de brand. Wel waren er eerder in de avond al twee brandjes op het terein van de TU Delft. Brandstichting wordt dus niet uitgesloten; vier jaar geleden werdt het paviljoen al bestookt met een molotovcocktail.

Financiële Problemen
Gezien de economische crisis zijn bezuinigingen in het hoger onderwijs niet ondenkbaar. Daarnaast trokken zowel de koepel van universiteiten (VSNU) als van de hogescholen (hbo-raad) al aan de bel over verwachte financiële problemen door het groeiend aantal  studenten. Als het budget van universiteiten en hogescholen niet meegroeit, is er dus minder geld te besteden per student. Plasterk liet in een reactie op het alarm vanuit de koepels weten dat de universiteiten en hogescholen er met wat ‘flexibiliteit’  wel zullen uitkomen.

Volgens de LSVb is het nu al zo dat veel studenten niet worden uitgedaagd in het onderwijs, omdat ze ‘verdrinken’ in de massaliteit van de opleiding. Hogescholen en universiteiten kunnen hier echter weinig aan doen bij gebrek aan financiële middelen. Om niet nog verder achterop te komen in de kenniscompetitie moet het kabinet daarom investeren in goed en uitdagend hoger onderwijs. Voorzitter van de LSVb Gerard Oosterwijk: “De overheid wil een kenniseconomie en meer excellente studenten, maar met meer dan 500 studenten in een collegezaal is het onderwijs allesbehalve uitdagend. Het wordt tijd dat het kabinet zijn ambities waarmaakt en net als in landen als Duitsland investeert in hoger onderwijs en onderzoek, juist in tijden van crisis.”

In de steden waar de LSVb niet aanwezig kan zijn, worden de besturen van instellingen via een brief gemaand zich strijdbaar op te stelen en te knokken voor het hoger onderwijs.